Podwójna obsada kierowców to sposób na przestrzeganie czasu pracy oraz zapewnienie bezpieczeństwa na drodze w czasie przewozu ładunków. Dodatkową korzyścią jest skrócenie czasu dostawy. Oto najważniejsze informacje dotyczące jazdy w podwójnej obsadzie – od zasad organizacji pracy, przez obsługę tachografu, po limity dzienne, tygodniowe i pracę w godzinach nocnych.
Czym jest podwójna obsada kierowców?
W transporcie funkcjonuje określenie podwójna obsada, które oznacza obecność dwóch kierowców w pojeździe. Jeden kierowca kieruje autem, a drugi w tym czasie pozostaje do dyspozycji na fotelu pasażera. Muszą oni posiadać aktualne uprawnienia do kierowania danym rodzajem pojazdu i mieć ze sobą prawo jazdy oraz swoje karty kierowców umieszczone w odpowiednich miejscach w tachografie. Przebywają oni w pojeździe w celu prowadzenia go na zmianę w takim systemie, który pozwala na zaplanowanie okresów odpoczynku każdego kierowcy.
Formalną definicję załogi kilkuosobowej zawiera rozporządzenie (WE) nr 561/2006. Zgodnie z nim o podwójnej obsadzie mówimy wtedy, gdy w trakcie każdego okresu prowadzenia pojazdu – pomiędzy dwoma kolejnymi dziennymi okresami odpoczynku lub między odpoczynkiem dziennym a tygodniowym – w pojeździe przebywa co najmniej dwóch kierowców. Wyjątkiem jest pierwsza godzina jazdy, w trakcie której obecność drugiego kierowcy nie jest jeszcze obowiązkowa.
Kiedy sprawdza się jazda w podwójnej obsadzie?
Praca kierowców w systemie podwójnej obsady usprawnia proces transportu i pozwala wydłużyć czas jazdy pojazdu nawet do 20 godzin dziennie. Najlepiej sprawdza się to w przypadku przewozu ładunków na duże odległości, m.in. na trasach międzynarodowych.
Obecność dodatkowego kierowcy wpływa też na usprawnienie przeładunku towaru. Dzięki temu skraca się czas trwania transportu, rozładunku i załadunku – szybciej wykonywana jest cała praca. Podwójna obsada jest przydatna także w sytuacji, gdy potrzebne jest błyskawiczne dostarczenie towaru i np. unikanie przestojów spowodowanych koniecznością odpoczynku. Nierzadko system ten stosowany jest również podczas wdrażania nowych kierowców w firmie.
Zalety i wady jazdy w podwójnej obsadzie kierowców
Elastyczny czas pracy, zwiększona efektywność pracy, zapewnienie wymaganych prawem okresów odpoczynku oraz możliwość realizacji pilnych dostaw to najważniejsze zalety jazdy w podwójnej obsadzie. Pozwala to zachować terminowość i uniknąć przestojów. Oczywistym plusem jest towarzystwo w kabinie samochodu, co niekiedy pomaga utrzymać koncentrację w czasie jazdy oraz pozwala szybciej wykryć oznaki znużenia kierowcy.
Paradoksalnie obecność drugiego kierowcy w kabinie może też zmniejszać koncentrację kierowcy. Dodatkowo warto pamiętać, że przebywanie z drugą osobą na małej, ograniczonej przestrzeni przez długie godziny może być męczące. Brak prywatności i przemęczenie wynikające z intensywnego trybu pracy to podstawowe wady podwójnej obsady z punktu widzenia kierowców. Dla pracodawcy dużym minusem jest tutaj zwiększenie kosztów wynagrodzenia dla pracowników. Warto zauważyć, że czas gotowości do pracy jest płatny w stawce wynoszącej co najmniej połowę standardowego wynagrodzenia kierowcy.
Zasady jazdy w podwójnej obsadzie – najważniejsze reguły
Zasady jazdy w podwójnej obsadzie wynikają wprost z rozporządzenia (WE) nr 561/2006 oraz – w zakresie krajowym – z ustawy o czasie pracy kierowców. Najważniejsze z nich to:
- Obecność obu kierowców przez całą trasę – drugi kierowca musi dołączyć najpóźniej w ciągu pierwszej godziny jazdy i pozostać w pojeździe do końca zmiany roboczej. Jeśli opuści pojazd wcześniej, przejazd traktowany jest jak jazda w pojedynczej obsadzie, co może oznaczać naruszenie limitów i kary podczas kontroli.
- Wydłużony cykl dobowy – zamiast standardowych 24 godzin, w załodze dwuosobowej okres rozliczeniowy może trwać do 30 godzin, pod warunkiem że każdy z kierowców odbierze w tym czasie co najmniej 9 godzin nieprzerwanego odpoczynku.
- Odpoczynek dobowy na postoju – czas spędzany na fotelu pasażera to dyspozycyjność, a nie odpoczynek dobowy. Wymagane 9 godzin odpoczynku obaj kierowcy muszą odebrać w zatrzymanym pojeździe.
- Niezmienione limity indywidualne – każdy kierowca nadal podlega dziennym i tygodniowym normom czasu jazdy, tak jak w pojedynczej obsadzie.
Podwójna obsada – czas pracy kierowców
Godziny pracy i odpoczynku kierowców w usługach transportowych są ściśle określone przepisami. Dzięki zastosowaniu załogi dwuosobowej czas pracy w ujęciu zmiany roboczej może się wydłużyć. Z zachowaniem 9-godzinnego odpoczynku przez każdego kierowcę, łączny czas jazdy pojazdu może wynieść znacznie więcej niż ma to miejsce w przypadku obecności jednego kierowcy. Wynika to z faktu, iż w trakcie dyspozycyjności jednego z pracowników drugi może kierować pojazdem.
Czas pracy kierowcy w podwójnej obsadzie warto rozumieć dwutorowo: indywidualne limity jazdy każdego kierowcy pozostają bez zmian (maksymalnie 9 godzin dziennie, z możliwością wydłużenia do 10 godzin dwa razy w tygodniu), natomiast wydłużeniu ulega cykl dobowy całej załogi – do 30 godzin między odpoczynkami dziennymi.
Standardowa jazda na 9 godzin w systemie podwójnej obsady
Czas pracy 2 kierowców można organizować na 2 sposoby. Pierwszy z nich polega na tym, że każdy z pracowników kieruje pojazdem 2 razy po 4,5 godziny, czyli łącznie 9 godzin. W tym czasie drugi kierowca pozostaje do dyspozycji. Wymiana kart w tachografie następuje po 4,5 godzinach jazdy, razem z wymianą miejsc na fotelu kierowcy i pasażera. Po zakończeniu pełnego cyklu pracownicy muszą udać się na odpoczynek trwający co najmniej 9 godzin, odbierany na postoju. W tym wariancie pojazd może pozostawać w ruchu łącznie do 18 godzin.
Jazda na 10 godzin – opcja wydłużenia czasu pracy
Istnieje też drugi sposób, w jaki może być zaplanowana jazda w podwójnej obsadzie. Zmiana kart następuje tu także przy każdej zamianie miejsc. Każdy z kierowców prowadzi o 1 godzinę dłużej niż w poprzednim wariancie, dzięki czemu łączny czas jazdy kierowców w podwójnej obsadzie może sięgnąć 20 godzin. Czas odpoczynku po zakończeniu cyklu wynosi 9 godzin. Jazda na 10 godzin może być realizowana nie częściej niż 2 razy w tygodniu.
Pauza w podwójnej obsadzie – jak wygląda przerwa?
Podobnie jak w pojedynczej obsadzie, po maksymalnie 4,5 godzinach prowadzenia pojazdu kierowcy przysługuje przerwa trwająca co najmniej 45 minut. Pauza w podwójnej obsadzie ma jednak istotne udogodnienie: kierowca, który zakończył swój odcinek jazdy, może odebrać przerwę na fotelu pasażera, podczas gdy drugi członek załogi kontynuuje jazdę. Oznacza to, że pojazd nie musi się zatrzymywać na czas przerwy – i właśnie ta zasada pozwala utrzymać ciągłość transportu.
Warto przy tym pamiętać o rozróżnieniu: przerwę można odebrać w jadącym pojeździe, ale odpoczynku dziennego ani tygodniowego – już nie. Te muszą odbywać się w zatrzymanym pojeździe lub poza nim.
Tygodniowy czas pracy kierowcy w podwójnej obsadzie
Tygodniowy czas pracy kierowcy w podwójnej obsadzie podlega tym samym normom, co w pojedynczej obsadzie. Tygodniowy czas jazdy nie może przekroczyć 56 godzin, a w dwóch kolejnych tygodniach – łącznie 90 godzin. Limity te obowiązują każdego kierowcę indywidualnie, dlatego załoga dwuosobowa nie zwalnia z bieżącego monitorowania aktywności obu pracowników.
Pauza weekendowa w podwójnej obsadzie
Po maksymalnie sześciu okresach 24-godzinnych od zakończenia poprzedniego odpoczynku tygodniowego kierowcy muszą odebrać odpoczynek tygodniowy. Pauza weekendowa w podwójnej obsadzie wygląda tak samo jak w pojedynczej: regularny odpoczynek tygodniowy trwa co najmniej 45 godzin, a skrócony – co najmniej 24 godziny, z obowiązkiem późniejszej rekompensaty. Regularnego odpoczynku tygodniowego nie wolno odbierać w kabinie pojazdu. W praktyce oznacza to, że obaj kierowcy rozpoczynają pauzę weekendową w tym samym momencie – pojazd zostaje wyłączony z ruchu do czasu jej zakończenia.
Godziny nocne w podwójnej obsadzie
Godziny nocne w podwójnej obsadzie rozliczane są według ustawy o czasie pracy kierowców. Pracodawca wyznacza 4-godzinną porę nocną w przedziale między 00:00 a 07:00. Jeżeli praca kierowcy przypada choćby częściowo w tak zdefiniowanej porze nocnej, jego czas pracy w danej dobie nie może przekroczyć 10 godzin. Co istotne, ograniczenie to obowiązuje każdego członka załogi indywidualnie – fakt jazdy w podwójnej obsadzie nie znosi tego limitu. Za pracę w nocy kierowcom przysługuje ponadto dodatek do wynagrodzenia.
Planując nocne odcinki tras w załodze dwuosobowej, warto więc tak układać zmiany, aby aktywności każdego kierowcy mieściły się w 10-godzinnym limicie dobowym.
Jazda w podwójnej obsadzie – tachograf i obowiązki kierowców
Czas pracy jest notowany dzięki aktywacji karty w tachografie. Jest to urządzenie służące do monitorowania godzin pracy za kierownicą. Jego konstrukcja umożliwia umieszczanie kart w odpowiednich miejscach odpowiadającym fotelom kierowcy i pasażera. Kierowcy zawodowi przechodzą szkolenie z obsługi tachografu. Prawidłowa obsługa tego sprzętu umożliwia weryfikację długości trwania okresów pracy i odpoczynku.
Jazda na dwie karty – jak działa tachograf w załodze dwuosobowej?
W tachografie znajdują się 2 sloty służące do umieszczania kart kierowców – stąd potoczne określenie „jazda na dwie karty”. Sposób i moment ich aktywacji jest niezwykle ważny i pozwala na udowodnienie przestrzegania przepisów dotyczących czasu jazdy i odpoczynku w systemie podwójnej obsady. Kartę należy włożyć chipem do góry.
Karta pierwszego kierowcy powinna zostać włożona do slotu nr 1 (po lewej stronie) w chwili rozpoczęcia jazdy. Karta drugiego kierowcy musi zostać aktywowana w slocie nr 2 (po prawej stronie) najpóźniej po godzinie od momentu rozpoczęcia jazdy. Wejście 2 służy do rejestrowania czasu dyspozycyjności kierowcy, który w danym momencie nie prowadzi pojazdu.
Jazda w podwójnej obsadzie – zmiana kart przy zamianie miejsc
Przy każdej zamianie ról kierowcy muszą fizycznie zamienić karty między slotami – karta osoby aktualnie prowadzącej zawsze musi znajdować się w slocie nr 1. Pozostawienie kart w nieaktualnych gniazdach po zamianie miejsc powoduje błędny zapis aktywności i może zostać uznane za naruszenie przepisów podczas kontroli ITD. Prawidłowa zmiana kart w tachografie umożliwia monitorowanie, dokumentowanie i weryfikację poprawności sposobu dokonywania zmian osób siedzących za kierownicą. Dzięki temu możliwe jest udowodnienie czasów pracy i odpoczynku obu kierowców.
Trzeba pamiętać o tym, że zakończenie kursu musi się odbyć w obecności obu pracowników – kierowcy i kierowcy pozostającego w danej chwili do dyspozycji. Nie dopuszcza się sytuacji, gdy jeden z kierowców opuści pojazd przed oficjalnym końcem zaplanowanej trasy. Stosowanie się do aktualnych przepisów normujących czas pracy kierowców to obowiązek wszystkich pracowników.
Podsumowanie
Przy planowaniu dalekich kursów (również międzynarodowych) jazda w podwójnej obsadzie pomaga zoptymalizować czas trwania dostawy i zwiększyć bezpieczeństwo w czasie przejazdu. Załoga dwuosobowa pozwala wydłużyć cykl dobowy do 30 godzin i utrzymać pojazd w ruchu nawet 20 godzin, przy pełnym poszanowaniu limitów czasu jazdy, pauz oraz odpoczynków dziennych i tygodniowych. W ten sposób możliwe jest zapewnienie ciągłości łańcucha dostaw nawet w przypadku pilnych transportów.