Gdy mówimy o nowoczesnych projektach przyszłości, trudno nie wspomnieć o TEN-T – Transeuropejskiej Sieci Transportowej. Plany jej wdrożenia są tak stare, jak ujednolicenie rynku w Unii Europejskiej. Dziś nabrały zupełnie innego kształtu, który zmieni obecne spojrzenie na infrastrukturę europejską. Czym jest TEN-T, jakie znaczenie ma dla przedsiębiorców i jakie standardy wprowadza? Opisujemy najważniejsze zagadnienia związane z TEN-T w Polsce i Europie!
Polityczne i gospodarcze fundamenty powstania TEN-T
Idea stworzenia TEN-T w formie transeuropejskiej sieci narodziła się już na początku lat 90. XX wieku. Państwa członkowskie UE dostrzegły potrzebę ujednolicenia i skoordynowania infrastruktury drogowej, by ta mogła odpowiadać potrzebom wspólnego rynku. Po przyjęciu Traktatu w Maastricht w 1992 roku rozpoczęły się prace nad systemem TEN-T, który nie tylko łączyłby główne ośrodki gospodarcze, ale również zmniejszałby różnice infrastrukturalne między regionami. Transeuropejska sieć transportowa zyskała realny kształt, a pierwsze regulacje zaczęły wchodzić w życie w 1996 roku.
Największy wpływ na obecny kształt TEN-T miało przyjęte w 2024 roku rozporządzenia (UE) 2024/1679. Zawarte w nim wytyczne wyznaczają ścisłe ramy czasowe i techniczne dla realizacji całej sieci. W ten sposób stała się ona kluczem do modernizacji infrastruktury i wsparciem dla realizacji celów klimatycznych UE.
Trzystopniowa struktura TEN-T
Regulacje wprowadzone w 2024 roku dzielą politykę transportową TEN-T na 3 sieci:
- bazową – core network;
- rozszerzoną – extended core network;
- kompleksową – comprehensive network.
Pierwsza z nich, czyli sieć bazowa, obejmuje najważniejsze korytarze transportowe, które muszą być ukończone do 2030 roku. W kolejnym kroku realizowana będzie sieć rozszerzona z terminem realizacji do 2040 roku. Ostatnim etapem jest sieć kompleksowa, która ma połączyć wszystkie regiony i zapewnić im jednolity poziom infrastrukturalny. Plany wskazują na rok 2050 jako docelowy moment zakończenia etapu.
Polityka transportowa TEN-T a udział Polski
Jesteśmy w samym sercu kilku kluczowych korytarzy TEN-T. Polska skorzysta zwłaszcza na kilku, spośród których można wymienić:
- Bałtyk-Adriatyk łączący Gdynię i Gdańsk z Austrią oraz Chorwacją;
- Morze Bałtyckie-Morze Czarne-Morze Egejskie;
- Północ-Bałtyk zapewniający sprawną komunikację z Niemcami, Belgią i Holandią.
Patrząc tylko na te 3 kluczowe korytarze widać, że polityka transportowa Polski w projekcie TEN-T może mieć strategiczne znaczenie dla środkowej i południowej Europy. Widać to również w ilości środków finansowych pozyskiwanych w ramach programów unijnych. W 2024 roku Polska otrzymała w ramach instrumentu „Łącząc Europę” (CEF) ponad 750 milionów euro na realizację kluczowych inwestycji. Wśród nich znalazły się projekty modernizacji linii kolejowych czy rozbudowa infrastruktury portowej.
Nowe standardy techniczne i środowiskowe w polityce transportowej UE
Wprowadzenie zmian w przepisach przyniosło również znowelizowanie wymogów technicznych nałożonych na poszczególne państwa członkowskie UE. Transeuropejska sieć drogowa i transportowa wymaga gruntownych zmian na płaszczyźnie przewozów drogowych, morskich i kolejowych. TEN-T wprowadza obowiązek budowy parkingów dla ciężarówek co 150 kilometrów, stacji ładowania pojazdów elektrycznych maksymalnie co 100 kilometrów i infrastruktury tankowania wodoru.
Sieć kolejową również czekają spore zmiany, które oznaczają wdrożenie jednolitego systemu zarządzania ruchem ERTMS oraz zapewnienie minimalnej prędkości pociągów pasażerskich na poziomie 160 km/h na głównych trasach sieci bazowej. Sam system ERTMS umożliwia bezpieczne i płynne poruszanie się pociągów przez granicę państw członkowskich bez konieczności zmiany systemów zarządzania. W konsekwencji zmniejsza koszty operacyjne i skraca czas przejazdu przy jednoczesnym zwiększeniu przepustowości. Dozwolone również będzie wprowadzenie dłuższych składów towarowych o długości nawet 740 metrów.
Sieć transportowa TEN-T w kontekście zmian dla branży TSL
Projekt TEN-T jest rzeczywiście spektakularnym inwestycją infrastrukturalną, jednak stoi za nią szereg zmian oraz realnych korzyści wpływających na działalność firm TSL. Warto zwrócić uwagę na rozszerzenie sieci w kierunku wschodnim i południowym na Ukrainę, Mołdawię i Bałkany. Dla części przedsiębiorców otworzą się nowe możliwości ekspansji handlowej i logistycznej związanych z transportem wojskowym, obsługą terminali intermodalnych czy wdrażaniem zielonych napędów ciężarowych.
Potencjalne korzyści widać również w optymalizacji kosztów w transporcie łączonym. Wydłużenie składów towarowych w połączeniu ze zwiększeniem przepustowości korytarzy kolejowych zmniejszy liczbę przestojów i ulepszy synchronizację przewozów intermodalnych. Będzie to miało ogromne znaczenie dla firm realizujących transport drogowy, kolejowy i morski w zintegrowanych łańcuchach dostaw.
Co wprowadzenie TEN-T oznacza już dzisiaj?
Pełna realizacja transeuropejskiej sieci transportowej rozciąga się na kolejne 3 dekady. Jednak już dziś firmy z sektora TSL powinny aktywnie przygotowywać się na nadchodzące zmiany. Pierwszym krokiem zalecanym przez ekspertów jest śledzenie kolejnych naborów w ramach programów unijnych w celu wprowadzania inwestycji spójnych z oczekiwaniami UE. Polityka transportowa TEN-T wymagać będzie również modernizację floty pod kątem wymogów środowiskowych oraz budowania partnerstwa transgranicznego w jeszcze większym zakresie niż obecnie.
W najbliższych latach TEN-T stanie się dla branży transportowej w Polsce i Europie strategicznym narzędziem przewagi konkurencyjnej. Firmy, które odpowiednio wcześniej dostosują swoje modele biznesowe do zachodzących zmian, zyskają dostęp do nowych rynków i zwiększą stabilność działalności. Chociaż zmiany wprowadzane będą stopniowo, już dziś każdy liczący się na podmiot TSL powinien rozważyć istotne zmiany polityki wewnętrznej i modernizację floty celem dostosowania się do TEN-T.
Nie czekaj, aż zmiany wyprzedzą Twoją firmę – działaj dziś, by jutro być liderem rynku transportowego Europy.