Mocowanie ładunku w transporcie oraz jego zabezpieczanie to jeden z najważniejszych elementów umowy spedycyjnej. Techniki i metody dostosowane są do rodzaju ładunku oraz metod jego przewozu. Dlatego w poniższym artykule przyglądamy się najskuteczniejszym sposobom mocowania towaru w strefach załadunkowych. Poznaj rodzaje mocowań, techniki i metody ich realizacji!
Rodzaje mocowań – jakie metody mocowania ładunku wyróżnia norma EN 12195-1?
Zasady prawidłowego zabezpieczania ładunków w transporcie drogowym reguluje norma PN-EN 12195-1 oraz europejskie wytyczne dobrej praktyki w zakresie mocowania. Wyróżniają one następujące podstawowe metody mocowania ładunku:
- Ryglowanie – dopasowanie kształtu ładunku do pojazdu w sposób uniemożliwiający jego ruch (np. kontenery mocowane ryglami typu twistlock).
- Mocowanie blokowe ładunku – oparcie towaru o sztywne elementy przestrzeni ładunkowej (ściana przednia, burty, kłonice) oraz wypełnienie wolnych przestrzeni.
- Mocowanie odciągami – z użyciem pasów, łańcuchów lub lin mocujących: odciągi proste, ukośne, pętlowe, szpringowe oraz przepasujące ładunek od góry (dociskowe).
- Mocowanie mieszane – kombinacja powyższych, stosowana przy ładunkach szczególnie podatnych na przemieszczanie.
W praktyce systemy mocowania ładunków łączą te metody z osprzętem pomocniczym: matami antypoślizgowymi, siatkami, narożnikami ochronnymi czy poduszkami sztauerskimi.
Popularne techniki mocowania ładunków
Mocowanie ładunków realizuje się na kilka sposobów. Są dopasowane do typu towaru, obszaru wypełnienia przez ładunek czy charakterystyki trasy. Wyróżnia się kilka technik stosowanych najczęściej. Są to:
- Pasy transportowe (odciągi proste, ukośne i przepasujące).
- Mocowanie szpringowe.
- Belki rozporowe i drążki (mocowanie blokowe).
- Maty antypoślizgowe.
- Siatki zabezpieczające.
Poniżej znajduje się tabela, w której dokładnie charakteryzujemy wszystkie te metody, łącznie z ich zaletami i wadami.
Sposoby zabezpieczenia ładunku podczas transportu
| Metoda | Opis | Zastosowanie | Zalety | Wady |
| Pasy transportowe | Wytrzymałe taśmy stosowane do unieruchomienia ładunków. Wykonane z materiałów takich jak poliester. | Duże i ciężkie ładunki, które wymagają stabilnego mocowania. | Łatwość użycia, dostępność w różnych rozmiarach, wysoka wytrzymałość. | Wymagają punktów zaczepienia, mogą uszkodzić delikatne ładunki. |
| Mocowanie szpringowe | Odmiana mocowania odciągami: pętla (zawiesie) opinająca krawędź lub czoło warstwy ładunku, napinana ukośnymi odciągami po obu stronach. | Ładunki narażone na przesuwanie i przechylanie wzdłużne, np. towary warstwowe, ciężkie elementy bez punktów zaczepienia. | Skutecznie blokuje ruch wzdłużny, nie wymaga zaczepów na samym ładunku. | Wymaga poprawnego kąta odciągów (do 45°) i wprawy przy montażu. |
| Belki rozporowe i drążki | Elementy mocujące montowane poprzecznie w przestrzeni ładunkowej, zapewniające stabilność ładunku (mocowanie blokowe). | Różnorodne ładunki, które nie wypełniają całej przestrzeni ładunkowej. | Łatwy montaż, dopasowanie do wymiarów ładunku, brak konieczności użycia punktów zaczepienia. | Mogą być niewystarczające dla bardzo ciężkich ładunków. |
| Maty antypoślizgowe | Zapobiegają poślizgom przez zwiększenie tarcia między ładunkiem a podłożem. | Ciężkie ładunki wymagające dodatkowego zabezpieczenia. | Zwiększenie stabilności ładunków, możliwość użycia w połączeniu z innymi metodami mocowania. | Ograniczona trwałość, wymagają regularnej wymiany. |
| Siatki zabezpieczające | Siatki stosowane do unieruchomienia mniejszych ładunków lub przykrycia towarów na paletach. | Mniejsze ładunki, oddzielanie przestrzeni załadunkowej. | Łatwość użycia, możliwość zastosowania do różnych rodzajów ładunków. | Mogą nie zapewniać wystarczającej stabilności dla ciężkich ładunków. |
Mocowanie za pomocą odciągów prostych i mocowanie ukośne odciągami
Mocowanie za pomocą odciągów prostych to bezpośrednie połączenie ładunku z punktami mocowania pojazdu za pomocą pasów, łańcuchów lub lin. Odciągi przeciwdziałają przemieszczaniu się towaru w kierunku wzdłużnym i poprzecznym – najczęściej stosuje się je w czterech kierunkach. Metoda sprawdza się, gdy ładunek posiada własne zaczepy o wytrzymałości odpowiadającej odciągom (np. maszyny, pojazdy).
Mocowanie ukośne odciągami to wariant, w którym co najmniej cztery odciągi przebiegają w przybliżeniu po przekątnych podłogi przestrzeni ładunkowej. Taki układ jednocześnie ogranicza ruch wzdłużny i poprzeczny ładunku. Uzupełnieniem tych technik jest mocowanie pętlowe (odciągi obejmujące ładunek z boku, zakładane parami i przeciwlegle) oraz mocowanie przepasujące od góry, które dociska towar do podłogi i zwiększa siłę tarcia.
Mocowanie blokowe ładunku
Mocowanie blokowe polega na unieruchomieniu towaru przez oparcie go o sztywne elementy konstrukcyjne przestrzeni ładunkowej – ścianę przednią, burty czy kłonice. Rozróżnia się blokowanie miejscowe (kliny, płyty, podpory, belki rozporowe) oraz blokowanie całościowe, czyli wypełnienie wolnych przestrzeni materiałami odpornymi na odkształcenia, np. pustymi paletami lub poduszkami powietrznymi. To jedna z najprostszych i najskuteczniejszych technik – pod warunkiem, że ściany nadwozia mają odpowiednią, potwierdzoną wytrzymałość (np. zgodność z EN 12642 XL).
Najważniejsze zasady i praktyki podczas zabezpieczania ładunków
W każdej sytuacji mocowanie ładunku powinno być zrealizowane zgodnie z zasadami określanymi przy użyciu danej metody. Ich zrozumienie i zastosowanie jest obowiązkowe dla osób zaangażowanych w cały proces logistyczny. Przestrzeganie ich jest związane z bezpieczeństwem ładunku i osób postronnych, co przekłada się na zachowanie zdrowia, życia oraz unikanie zniszczenia ładunku.
Zabezpieczenie towaru podczas transportu powinno być dobrze zaplanowane i przygotowane. Uwzględnienie rodzaju ładunku, strefy załadunkowej oraz trasy pomoże wykorzystać właściwą metodę. Towar warstwowy, skłonny do przesuwania się, może wymagać zastosowania mocowania szpringowego lub pętlowego. Jeśli jednak jest ciężki i nienarażony na łatwe uszkodzenie, można wykorzystać np. mocowanie pasami transportowymi. Ważne jest też sprawdzenie struktur mocujących, takich jak haki czy belki wzdłużne, by zabezpieczenie było solidne.
Zanim przewoźnik (lub inna odpowiedzialna osoba) przejdzie do wykonania zabezpieczenia ładunku, należy równomiernie go rozłożyć. Zapobiega to jego przemieszczaniu i zwiększa stabilność podczas transportu. Ważne jest też użycie punktów mocowania, które są odpowiednio umiejscowione i wytrzymałe, aby utrzymać ładunek na miejscu. Techniki mocowania ładunku wymagają też użycia odpowiedniej ilości zabezpieczeń – przy odciągach przepasujących od góry stosuje się co najmniej dwa pasy, a ich liczbę dobiera się na podstawie masy ładunku i współczynnika tarcia zgodnie z normą EN 12195-1.
Jak zabezpieczyć ładunek pasami i mocowaniem szpringowym?
Przyjrzyjmy się dwóm metodom, które powszechnie stosuje się w logistyce – mocowaniu pasami i technice szpringowej. Zabezpieczenie ładunku pasami wykonuje się produktami zgodnymi z normami bezpieczeństwa, np. EN 12195-2. Mocowanie pasów transportowych należy wykonać z użyciem punktów zaczepienia na pojeździe. Pasy powinny być zamocowane do stałych elementów konstrukcji pojazdu. Technika mocowania może obejmować odciągi ukośne, proste lub przepasujące, w zależności od rodzaju ładunku. Należy mieć pewność, że pasy są naciągnięte, ale nie tak, by uszkodzić opakowania lub ładunek.
Po drugiej stronie jest mocowanie szpringowe. Polega ono na opasaniu czoła lub krawędzi warstwy ładunku pętlą (zawiesiem), którą napina się dwoma ukośnymi odciągami zamocowanymi do platformy po obu stronach towaru. Prawidłowy kąt między odciągiem a ładunkiem nie powinien przekraczać 45 stopni. Metoda ta skutecznie zapobiega przesuwaniu się i przechylaniu ładunku w kierunku wzdłużnym, dlatego często stosuje się ją do zabezpieczania sekcji towarów lub ostatniej warstwy ładunku. Użyte zawiesia i odciągi muszą być wolne od uszkodzeń, a ich parametry (LC, STF) dobrane do masy towaru.
Mocowanie ładunku na naczepie
Mocowanie ładunku na naczepie plandekowej lub platformie opiera się przede wszystkim na punktach mocowania rozmieszczonych wzdłuż ramy oraz elementach konstrukcyjnych nadwozia. Warto pamiętać, że standardowa plandeka nie jest elementem mocującym – ładunek musi być zabezpieczony niezależnie od niej, chyba że nadwozie posiada certyfikat wzmocnionej zabudowy (EN 12642 XL). W praktyce na naczepach łączy się blokowanie do ściany przedniej, maty antypoślizgowe oraz odpowiednią liczbę pasów przepasujących lub odciągów prostych. Siły, jakie musi przenieść zamocowanie, określają przepisy: 0,8 ciężaru ładunku do przodu oraz 0,5 na boki i do tyłu.
Mocowanie ładunku w kontenerze
Mocowanie ładunku w kontenerze morskim rządzi się dodatkowymi zasadami, ponieważ podczas rejsu na towar działają kołysania boczne i wzdłużne statku. Ładunek należy rozmieścić równomiernie, a wolne przestrzenie wypełnić poduszkami sztauerskimi, pustymi paletami lub przekładkami. Do dyspozycji są uchwyty mocujące rozmieszczone na listwach dolnych i górnych kontenera, do których zapina się pasy lub odciągi. Cięższe elementy wymagają dodatkowo drewnianych klinów i belek przybijanych do podłogi (sztauowanie). Sam kontener na pojeździe mocowany jest metodą ryglowania – bolce naczepy podkontenerowej wsuwane są w naroża zaczepowe i blokowane, co uniemożliwia rozłączenie w czasie jazdy.
Bez względu na wybór metody mocowania ładunku liczy się jej prawidłowy montaż. Dlatego zawsze powinien być on określony w umowie spedycyjnej i przeprowadzony przez osobę wykwalifikowaną.