Od 1 stycznia 2024 roku transport morski został włączony do unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji. Armatorzy obsługujący rejsy objęte przepisami muszą monitorować emisje, raportować je, a następnie umarzać odpowiednią liczbę uprawnień. Koszt tych uprawnień jest uwzględniany w kalkulacjach przewoźników i może pojawiać się w ofertach frachtowych jako osobna dopłata.
Określenie „podatek ETS transport morski” jest powszechnym skrótem, lecz z prawnego punktu widzenia EU ETS nie jest klasycznym podatkiem o stałej stawce. To system rynkowy, w którym jedno uprawnienie odpowiada jednej tonie emisji CO2 lub jej ekwiwalentu. Cena uprawnienia zmienia się na rynku, a wielkość obciążenia zależy między innymi od trasy, rodzaju statku, zużycia paliwa i zakresu emisji objętych regulacją.
Jak działa EU ETS w żegludze morskiej?
EU ETS żegluga morska obejmuje duże statki o pojemności brutto co najmniej 5000 GT, które zawijają do portów Europejskiego Obszaru Gospodarczego, niezależnie od bandery. System uwzględnia 100 procent emisji powstających podczas rejsów między portami EOG oraz emisji w portach EOG. Przy rejsach między portem europejskim a portem poza EOG rozliczeniu podlega 50 procent emisji.
Obowiązek jest wprowadzany etapami według roku raportowania. Armatorzy umarzają uprawnienia odpowiadające 40 procentom emisji zgłoszonych za 2024 rok, 70 procentom emisji za 2025 rok oraz 100 procentom emisji raportowanych za 2026 rok i kolejne lata. Oznacza to, że w 2026 roku rozliczane jest 70 procent emisji z 2025 roku, natomiast emisje powstające w 2026 roku zostaną objęte pełnym obowiązkiem przy następnym rozliczeniu.
Od 2026 roku zakres EU ETS w transporcie morskim obejmuje nie tylko dwutlenek węgla, lecz także metan i podtlenek azotu, liczone jako ekwiwalent CO2. Ma to znaczenie dla statków korzystających z różnych rodzajów paliw, ponieważ profil emisji nie ogranicza się już wyłącznie do ilości uwalnianego dwutlenku węgla.
Opłata emisyjna ETS w transporcie – skąd bierze się jej wysokość?
Opłata emisyjna ETS w transporcie nie ma jednego urzędowego cennika dla kontenera. Podstawą kosztu jest liczba uprawnień, które przewoźnik musi nabyć i umorzyć. Na wynik wpływają emisje konkretnego statku, długość i przebieg rejsu, wykorzystane paliwo, stopień wypełnienia jednostki oraz aktualna cena uprawnień EUA.
Armatorzy stosują własne metody rozdzielania kosztu między klientów i przesyłki. Mogą uwzględniać typ kontenera, masę, relację portową albo udział danego rejsu w systemie. Cena uprawnień zmienia się, a przewoźnicy aktualizują taryfy, dlatego dwie oferty na podobnej trasie mogą zawierać odmienne stawki i nazwy dopłat.
Dodatek ETS na fakturze i w ofercie frachtowej
Dodatek ETS na fakturze może występować jako osobna pozycja, element szerszej dopłaty środowiskowej albo część stawki all-in. Nazwa zależy od cennika armatora lub spedytora. Sam brak odrębnej pozycji nie oznacza, że koszt nie został uwzględniony, dlatego oferta powinna jasno określać, które dopłaty wchodzą w cenę frachtu.
Dodatek ETS w transporcie może być zmienny i obowiązywać tylko w określonym czasie. W wycenie powinny znaleźć się informacje o trasie, typie kontenera, okresie ważności i zasadach aktualizacji. Dopłata ETS fracht morski nie powinna być analizowana bez pozostałych pozycji. Niższa dopłata nie przesądza o niższym koszcie całego przewozu, jeśli druga oferta ma korzystniejszą stawkę bazową lub mniej opłat lokalnych.
Dopłata ETS za kontener morski nie jest stałą kwotą
Dopłata ETS za kontener morski zależy od relacji przewozowej i metody przyjętej przez przewoźnika. Rejs z Chin do portu EOG ma inny zakres rozliczenia niż rejs między dwoma portami europejskimi. Na trasie z portu poza EOG do Europy system obejmuje 50 procent emisji z odcinka morskiego, natomiast w przewozie wewnątrz EOG obejmuje całość emisji.
Kontener może być przewożony bezpośrednio albo przeładowywany w porcie pośrednim. Poszczególne odcinki i postoje tworzą profil emisji danego przewozu. Nie ma więc jednej wiarygodnej odpowiedzi na pytanie, ile wynosi ETS dla kontenera z Chin. Kwota bez wskazania armatora, portów, typu kontenera i daty oferty może szybko stracić aktualność.
Koszty ETS transport z Chin
Koszty ETS transport z Chin wynikają przede wszystkim z objęcia połowy emisji na trasie między portem chińskim a portem EOG. Jeżeli przewóz obejmuje dodatkowy odcinek między portami europejskimi, emisje z tego fragmentu są rozliczane w pełnym zakresie. Na końcową wartość wpływa też sposób, w jaki armator przypisuje koszt do kontenera.
Włączenie ETS nie zmienia zasad naliczania cła i VAT od importu, ale dopłata może zwiększyć koszt usługi transportowej. Importer powinien sprawdzić, czy stawka obejmuje ETS na wszystkich odcinkach i czy przewoźnik zastrzega możliwość korekty. Trzeba też oddzielić ETS od innych regulacji. FuelEU Maritime i EU ETS dotyczą ograniczania wpływu żeglugi na klimat, lecz są odrębnymi mechanizmami i mogą występować w taryfach osobno.
Podatek ETS a cena frachtu morskiego
Zależność „podatek ETS a cena frachtu morskiego” nie ma charakteru prostego narzutu procentowego. Na cenę frachtu wpływają jednocześnie popyt na przestrzeń ładunkową, dostępność statków i kontenerów, ceny paliw, sytuacja w portach, długość tras oraz liczne dopłaty przewoźników. ETS jest jednym z elementów tej kalkulacji.
W okresie niskich stawek bazowych udział dopłat w całej cenie może być bardziej widoczny. Przy kontraktach długoterminowych warto ustalić zasady aktualizacji kosztów środowiskowych. Umowa może odwoływać się do taryfy przewoźnika, okresowej stawki albo mechanizmu korekty. Precyzyjne postanowienia zmniejszają ryzyko sporu o dopłaty.
Handel emisjami w logistyce morskiej a decyzje importera
Handel emisjami w logistyce morskiej wpływa nie tylko na pojedynczą fakturę, ale także na sposób porównywania tras i przewoźników. Efektywniejszy statek, lepsze wykorzystanie przestrzeni ładunkowej i krótsza trasa mogą ograniczać emisje przypadające na przewóz. Nie każda różnica będzie jednak od razu widoczna w stawce dla jednego kontenera.
Dla importera najważniejsza jest przejrzystość wyceny. Oferta powinna wskazywać stawkę bazową, dopłaty środowiskowe, okres ważności i warunki zmiany. Dłuższa trasa może zwiększyć zużycie paliwa i emisje, ale na cenę wpływają też bezpieczeństwo, dostępność serwisu oraz czas przewozu. Decyzja powinna więc uwzględniać pełny koszt, termin i ryzyko operacyjne.
Jak kontrolować dopłaty ETS w transporcie morskim?
Pierwszym krokiem jest uzyskanie aktualnej oferty z pełną listą składników. Dokument powinien określać, czy ETS znajduje się w stawce, czy zostanie doliczony osobno. Potrzebne są także typ kontenera, port załadunku i wyładunku, planowana data rejsu oraz termin ważności kalkulacji.
Przy porównaniu przewoźników należy sprawdzić spójność zakresu. Jedna oferta może zawierać opłaty portowe i środowiskowe, a druga wyłącznie ocean freight. RRAS organizuje transport morski, dokumentację, odprawy, ubezpieczenia i przewozy krajowe. Bieżąca wycena dla konkretnej trasy pozwala sprawdzić dopłatę ETS i jej wpływ na pełny budżet importu.